جمعه، تیر ۲۵، ۱۳۹۵

کتاب چی؟ فیلم چی؟

گاهی وقت‌ها سر کلاس‌های‌م اسم فیلم‌های خوبی که تازگی دیده‌ام یا کتاب‌های خوبی که خوانده‌ام را پای تخته می‌نویسم و پیش‌نهاد می‌کنم بچه‌ها هم بعد از کنکورشان بخوانند. به همین خاطر خیلی شده که وسط‌های سال تحصیلی بچه‌ها می‌آیند سراغ‌م که چه کتابی بخوانیم یا چه فیلمی ببینیم. من هم پاسخ می‌دهم فعلن بنشینید درس‌تان را بخوانید و بعد از کنکور یک لیست پیش‌نهادی فیلم و کتاب به‌تان می‌دهم. حالا بعد از کنکور شده و الوعده، وفا! اما سه توضیح درباره‌ی آن:

یک: این لیست سلیقه‌ی من است و ممکن است بسیاری دوست‌ش نداشته باشند. 
دو: سعی می‌کنم هر سال این فهرست را به‌روز کنم.
سه: بدیهی است که این احتمال وجود داشته باشد که نام فیلم‌ها و کتاب‌های زیادی در یادم نمانده باشد و در این لیست از قلم افتاده باشند.
رمان و مجموعه داستان غیر ایرانی:

بار هستی (کوندرا)، ناتور دشت (سلینجر)، خداحافظ گری کوپر (رومن گاری)، بازمانده‌ی روز (ایشی گورو)، جنایت و مکافات (داستایوفسکی)، صد سال تنهایی (ماکز)، آناکارنیتا (تولستوی)، خاک غریب (جومپا لاهیری)، مسخ (کافکا)، وداع با اسلحه (همینگوی)، مرشد و مارگاریتا (بولگاکوف)، شوخی (کوندرا)، گزارش یک مرگ (مارکز)، پیرمرد و دریا (همینگوی)، خانه‌ی اشباح (ایزابل آلنده)، بعد زلزله (موراکامی)، موش‌ها و آدم‌ها (استین‌بک)، اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری (کالوینو)، وانهاده (دوبوآر)، وقتی از عشق حرف می‌زنیم، از چه حرف می‌زنیم (کارور)، مرگ در زمان وبا (مارکز)، مترجم دردها (لاهیری)، عشق‌های خنده‌دار (کوندرا)، آمریکایی آرام (گراهام گرین)، زنگ‌ها برای که به صدا درمی‌آیند (همینگوی)، فرانی و زویی (سلینجر)، کوری (ساراماگو)، بادبادک‌باز (خالد حسینی)، کجا ممکن است پیدایش کنم (موراکامی)، داشتن و نداشتن (همینگوی)، بر باد رفته (مارگارت میچل)، خشم و هیاهو (فاکنر)، در رویای بابل (براتیگان)، عامه‌پسند (بوکوفسکی)، کلیسای جامع (کارور)، گیرنده شناخته نشد (تیلور)، سکورو تازاکی بی‌زنگ و سال‌های زیارت‌ش (موراکامی)، بی‌نام (جاشوا فری)، مرد صد ساله‌ای که از پنجره فرار کرد (یوناس یوناسن)، آمستردام (ایان مک یوون)، مفید در برابر باد شمالی (گلاتائور)، گفت‌گو با مرگ (آرتور کوستلر)،هکلبری فین (تواین)، خرمگس (لیلیان‌ویچ)، زوربای یونانی (کازانتزاکیس)، عقاید یک دلقک (هاینریش بل)، معمای آقای ریپلی (های اسمیت)، گزارش یک آدم‌ربایی (مارکز)، کنسول افتخاری (گرین)، روز شغال (فورسایت)، طاعون (کامو)، تهوع (سارتر)، مهمانی خداحافظی (کوندرا)، سفر به انتهای شب (سلین)، تام سایر(تواین)، مسیح بازمصلوب (کازنتزاکیس)، مقلدها (گرین)، خوشه‌های خشم (استین‌بک)، جاودانگی (کوندرا)، هزار و نه‌صد و هشتاد و چهار (اورول)، درک یک پایان (بارنز)، بچه‌های نیمه‌شب (رشدی)، وزارت ترس (گرین)، جاسوسی که از سردسیر آمد (لوکاره)، پرندگان در پاییز (کسلر)، خواب گران (چندلر)، آس و پاس در پاریس و لندن (اورول)، شکسپیر و شرکا (مرسر)، برادران سیسترز (دوویت)، هیچ‌کس مثل تو مال این‌جا نیست (میراندا جولای)

نمایش‌نامه‌ی غیرایرانی:

گفت‌گوهای پس از یک خاک‌سپاری (یااسمینا رضا)، مرگ فروشنده (میلر)، گربه روی شیروانی داغ (ویلیامز)، مرغ دریایی (چخوف)، شب به خیر مادر (نورمن)، در انتظار گودو (بکت)، دست‌های آلوده (سارتر)، سقف کلیسای جامع (میلر)، باغ آلبالو (چخوف)، مرگ و دختر جوان (دورفمن)، خیانت (پینتر)، عروسی خون (لورکا)، بالاخره این زندگی مال کیه؟ (کلارک)، نوای اسرارآمیز (اشمیت)، چشم‌اندازی از پل (میلر)، فاسق (پینتر)، اتوبوسی به نام هوس (ویلیامز)، ایوانف (چخوف)، مرد بالشی (مک‌دونا)، خرده جنایت‌های زناشوهری (اشمیت)، باغ‌وحش شیشه‌ای (ویلیامز)، با خشم به یاد آر (آزبرن)، تبعیدی‌ها (جویس)، سه خواهر (چخوف)، گوشه‌نشینان آلتونا (سارتر)، ملاقات بانوی سال‌خورده (دورنمات)، ستوان اینیشمور (مک‌دونا)، مرگ تصادفی یک آنارشیست (داریو فو)، مهمان ناخوانده (اشمیت)، هنر (یاسمینا رضا)، مراسم قطع‌دست در اسپوکن (مک‌دونا)، خشم شدید فیلیپ هوتس (ماکس فریش)، چه کسی از ویرجینیا وولف می‌ترسد؟ (آلبی)، لاموزیکا (دوراس)، دایی وانیا (چخوف)، گالیله (برشت)، خانه‌ی برناردا آلبا (لورکا)، دشمن مردم (ایبسن)، مردی برای تمام فصول (رابرت بالت)، سه‌گانه‌ی وانی‌یک (هاول)، دیر راهبان (دوکاسترو)، دایره‌ی بسته (رمارک)، از این آب ننوشید (وودی آلن)، دایره‌ی گچی قفقازی (برشت)، کرگدن (یونسکو)، خانه‌ی عروسک (ایبسن)، مامورهای اعدام (مک‌دونا)، حساب پرداخت نمی‌شه (داریو فو)، سه روایت از زندگی (یاسمینا رضا)، داستان خرس‌های پاندا به روایت یک ساکسیفونیست (ویسنی‌یک)، بازی استریندبرگ (دورنمات)، غرب غم‌زده (مک‌دونا)، استثنا و قاعده (برشت)، دست‌های آلوده (سارتر)، آگوست اوسیج‌کانتی (تریسی لتز)، لانه‌ی خرگوش (لیندزی بر)، فیزیک‌دان‌ها (دورنمات)، ننه دلاور (برشت)، ملکه‌ی زیبایی لی‌نین (مک‌دونا)، خدای کشتار (یاسمینا رضا)، اتاقی در هتل پلازا (نیل سایمون)، کمدی سیاه (پیتر شفر)، شام با دوستان (دونالود مارگولیز)، دوباره اون آهنگ رو بزن سم (وودی آلن)، سفارت‌خانه (مروژک)، مرده‌های بی کفن و دفن (سارتر)، واقعن واقن (کالیزو)، آوازه‌خوان تاس (یونسکو)، سه شب با مادوکس (ویسنی‌یک)، دل خر (موزس)، ملودی ورشو (زورین)، شایعات (سایمون)، اسم (دولاپورت - ولاپتولیر)، پیکر زن هم‌چون میدان نبرد (ویسنی‌یک)، زخم‌های عمیق زمین بازی (راجیو جوزف)، دختر یانکی (نیل سایمون)، برهان (اوبورن)، مالی سویینی(فری‌یل)، سیستم گرون هولم (گالچران)، پیک‌نیک در میدان جنگ (آرابال)، یرما (لورکا)، روزهای آخر پاییز (دورنمات)، اولئانا (ممت)، آن‌که گفت آری آن‌که گفت نه (برشت)

رمان و مجموعه داستان ایرانی:

سووشون (دانشور)، یک روز مانده به عید پاک (پیرزاد)، سمفونی مردگان (معروفی)، دایی جان ناپلئون (پزشک‌زاد)، نیمه‌ی غایب (سناپور)، طعم گس خرمالو (پیرزاد)، دست تاریک، دست روشن (گلشیری)، جزیره‌ی سرگردانی (دانشور)، سنگر و قمقمه‌های خالی (صادقی)، پنج گنج (گلشیری)، خاطره‌های پراکنده (ترقی)، پرنده‌ی من (وفی)، دیوان سومنات (خسروی)، واهمه‌های بی نام و نشان (ساعدی)، سه قطره خون (هدایت)، روزها در راه (مس‌کوب) آینه‌های دردار (گلشیری)، طوبا و معنای شب (پارسی‌پور)، عزاداران بیل (ساعدی)، ملکوت (صادقی)، عنتری که لوتی‌ش مرده بود (چوبک)، خروس (گلستان)، چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم (پیرزاد)، هم‌سایه‌ها (محمود)، زمستان شصت و دو (فصیح)، رویای تبت (وفی)،‌ هم‌نوایی شبانه‌ی ارکستر چوب‌ها (قاسمی)، دکتر نون زن‌ش را بیش‌تر از مصدق دوست دارد (رحیمیان)، سگ ولگرد (هدایت)، خواب زمستانی (ترقی)، آذر ماه آخر پاییز (گلستان)، لکه‌های ته فنجان قهوه (رضا ارژنگ)

نمایش‌نامه‌ی ایرانی:

مرگ یزدگرد (بیضایی)، یک دقیقه سکوت (یعقوبی)، ماه در آب (یعقوبی)، گل‌های شمعدانی (یعقوبی)، تنها راه ممکن (یعقوبی)، زمستان شصت و شش (یعقوبی)، از تاریکی (یعقوبی)، پچپچه‌های پشت خط نبرد (نادری)، هفتاد و هفت (نادری)، مخزن (تهرانی)، هی مرد گنده گریه نکن (تهرانی)، هذا حبیب الله ... (نعل‌بندیان)، خروس (رحمانیان)، مصاحبه (رحمانیان)، شهادت‌خوانی قدم‌شاد مطرب در تهران (رحمانیان)، قهوه‌ی تلخ (طلوعی)، تانگوی تخم‌مرغ داغ (رادی)، رقص روی لیوان‌ها (کوهستانی)، کوارتت (کوهستانی)، پرده‌خانه (بیضایی)، چهار صندوق (بیضایی)، ندبه (بیضایی)، بیوه‌های غمگین سالار جنگ (یار احمدی)، هیولاخوانی (ثمینی)، شکلک (ثمینی)، به مناسبت ورود اشکان (کاکاوند)، فرجام سفر طولانی طوبی (نادری)، شنیدن (کوهستانی)، در خواب دیگران (برهانی مرند)

فیلم:

خوش‌بختانه بخش زیادی از فیلم‌هایی را که دیده‌ام، در سایت کریتیکر امتیاز داده‌ام. لیست فیلم‌ها را می‌توانید این‌جا ببینید. آن‌هایی که امتیازشان بیش‌تر از هفتاد است به نظرم فیلم‌های خوبی بوده‌اند.

شنبه، اردیبهشت ۱۱، ۱۳۹۵

And now the final frame, Love is a losing game*

آخرهای مستند «اِیمی» آن‌جا که دارند بدن بی‌جان اِیمی واین‌هاوس را پیچیده در برزنتی زرشکی رنگ از خانه‌ش در لندن خارج می‌کنند، وقتی یکی از نابغه‌های موسیقی همه‌ی دوران‌ها، پس از چند سال خودویرانگری، در اثر مصرف بیش از اندازه‌ی هروئین، کوکائین و الکل برای همیشه رفت و به باشگاه بیست و هفت پیوست، تصویر می‌رود روی تونی بنت، کسی که اِیمی همیشه او را اسطوره‌اش می‌دانست و یکی از بزرگ‌ترین خواننده‌های بزرگ موسیقی جز در دنیا، و او درباره‌ی اِیمی می‌گوید: «یکی از اصیل‌ترین خواننده‌های جزی بود که تا به حال صداشون رو شنیدم. از نظر من باید با اون مثل الا فیتزجرالد و الی هاردی (دو تن از اسطوره‌های جز دنیا) رفتار می‌شد، اون یه استعداد ذاتی داشت. اگه الان زنده بود به‌ش می‌گفتم حواس‌ت باشه، تو خیلی آدم مهمی هستی. خود زندگی روش درست زندگی‌کردن رو به‌ت یاد می‌ده اگه به اندازه‌ی کافی عمرکنی.»

اِیمی واین‌هاوس هنرمندی شوریده، طغیانگر و عاشق بود و بی‌راه نیست اگر بگوییم زندگی‌اش را به پای عشق گذاشت. عشق عجیب و غریب و بدون شرط‌‌ش به بلیک، دوست‌پسر و هم‌سرش. یک جای همین مستند بلیک با بطری شکسته دست‌ش را می‌برد و اِیمی نیز مثل بلیک دست‌ش را می‌برد: «هر کاری تو بکنی من هم همون کار رو می‌کنم.» در جای دیگری بلیک می‌گوید: «بعد از ازدواج‌مون و بازگشت‌مون از آمریکا، اِیمی خواست هروئین و کوکائین رو امتحان کنه. من می‌کشیدم و اِیمی هم خواست بکشه، بعدش هر دومون معتاد شدیم.»

اگر چه اِیمی چند بار تلاش کرد بر این اعتیاد غلبه کند و در دوره‌هایی نیز موفق شد، مثل وقتی که به‌خاطر آهنگ ری‌هب جایزه‌ی گرمی را برد، و با این‌که به خوبی آگاه بود در اثر ادامه‌ی مصرف جان‌ش را از دست می‌دهد، اما در نهایت وقتی برخلاف نظر او، پدرش و دیگران به‌خاطر قراردادهای مالی او را مجبور کردند که تور کنسرت‌های‌ش را برگزار کند، در اولین آن‌ها در بلگراد، آن‌قدر نشئه و مست روی استیج رفت که نتواند برنامه را اجراکند. 




تصاویر این کنسرت بسیار دردناک است. افول ستاره‌ای که برای ماه‌ها روی جلد همه‌ی نشریات بود و بعد مورد استهزای همه‌شان قرار گرفت. ستاره‌ای که با دست خودش خودش را نابود کرد. چه آهنگ‌های خوبی که می‌توانست بخواند و هیچ‌وقت نخواند. کمی بعد ازاین کنسرت بود که جسدش را درخانه‌اش پیدا کردند. میزان الکلی که در خون‌ش پیدا شد چهار تا پنج برابر بیش‌تر از حد مجاز برای رانندگی بود و احتمالن همان باعث ایستادن قلب‌ش شده بود. پیش از آن پزشک‌ها به او هش‌دار داده بودند که در صورت ادامه‌ی نوشیدن الکل یا مصرف مواد، بدن‌ش تاب نخواهد آورد و خواهد مرد.

آهنگ‌هایی که اِیمی برای ما به جا گذاشته تا ابد شنیدنی‌اند. آهنگ‌هایی پر از درد، پر از عشق و پر از احساسات رهاشده. مهم‌ترین‌شان بازگشت به تاریکی و آن ترانه‌ی بی‌نظیرش. ترانه‌ای که وقتی آن را نوشت که بلیک او را رها کرده بود و پیش دوست‌دخترش برگشته بود:


He left no time to regret
Kept his dick wet

With his same old safe bet
Me and my head high
And my tears dry
Get on without my guy
You went back to what you knew
So far removed from all that we went through
And I tread a troubled track
My odds are stacked
I'll go back to black

We only said goodbye with words
I died a hundred times
You go back to her
And I go back to
I go back to us

I love you much
It's not enough
You love blow, and I love puff
And life is like a pipe
And I'm a tiny penny rolling up the walls inside

We only said goodbye with words
I died a hundred times
You go back to her
And I go back to
We only said goodbye with words
I died a hundred times
You go back to her
And I go back to

Black
Black
Black
Black
Black
Black
Black

آهنگی که وقتی برای یکی از نخستین دفعه‌ها اجرای‌ش می‌کرد، بعد از پایان آهنگ رو کرد به مارک رانسون و گفت: «آخرش دیگه خیلی غم‌انگیز شد، نشد؟» درست مثل آخر قصه‌ی خودش.


عکس را در سفرم به لندن از باری در محله‌ی کمدن تاون که پاتوق او بوده است، گرفته‌ام.



* عنوان بخشی است از ترانه‌ی آهنگ Love is a losing game 

دوشنبه، فروردین ۳۰، ۱۳۹۵

هر کس دگراندیش است دشمن است*

خبر شرم‌‌آور و فاجعه‌بار است: هفت‌هزار پلیس نامحسوس از امروز به عنوان گشت نامحسوس امنیت اخلاقی شروع به کار می‌کنند. من نمی‌دانم آیا مسئولین مملکتی و طراح‌های این ایده‌ی بسیار زشت ذره‌ای به اثرات‌ش فکر کرده‌اند؟ نتیجه‌ی کار اشتازی، بزرگ‌ترین سازمان پرورش مامور مخفی در دنیا چه شد که الان حکومت به فکر آلمان‌شرقی‌سازی ایران افتاده‌؟ چرا مردم را به هم بدبین می‌کنید؟ چرا من باید هر آدمی را در کوچه و خیابان می‌بینم شک کنم مامور است یا نه؟ این حس ناامنی می‌دانید چه اثرات مخربی دارد و تا کجا ریشه می‌دواند؟ آیا با انجام این‌کارها به نام دین، بیش‌تر از پیش مردم را از دین زده نمی‌کنید؟ واقعن این همه هزینه‌ی مالی و  به جامعه وارد کردن به بهانه‌ی مبارزه با بدحجابی رواست؟ این همه تا حالا به روش‌های مختلف مبارزه کرده‌اید، ذره‌ای فایده داشته؟ یا به طور کامل نتیجه‌ی عکس داشته؟ آیا به قول آن بررگ در خیابان‌ها با سایه‌ها نمی‌جنگید؟ یا شاید این‌ها همه انتقام رایی است که به میل شما داده نشده است؟

* شعار سازمان اشتازی

شنبه، فروردین ۲۸، ۱۳۹۵

تنفر از تماشای سقوط تدریجی

یکم - هفته‌ی سوم لیگ بود و فرزاد دوست پرسپولیسی‌م آمده بود دیدنم. یادم است پرسپولیس شانزدهم بود و ما استقلالی‌ها که بالای جدول بودیم، شروع کرده بودیم کری‌خواندن. فرزاد به من گفت که دیگر دل و دماغ تماشای فوتبال ندارد و خسته شده است بس که هر سال وضع پرسپولیس همین است. همان روز به او گفتم که الان را نگاه نکن، شک ندارم پرسپولیس این لیگ را در جای‌گاه به‌تری از استقلال تمام می‌کند.

هفته‌ی قبل که فرزاد برای تماشای بازی رئال، وولفسبورگ به خانه‌ام آمده بود، حرف آن روز را پیش کشید. گفت تو آن روز گفتی اما من باور نکردم. چه‌طور آن موقع چنین چیزی را پیش‌بینی کردی؟ و پاسخ‌م یک کلمه بود: برانکو!

دوم - پرسپولیس را در دوره‌‌های استیلی، دایی و درخشان به یادآورید. تیمی سردرگم، بی هدف، بدون استراتژی که هیچ‌گاه چهره‌ی یک مدعی به خود نگرفت. نتیجه‌اش هم شد هفت سال پیاپی ناکامی در لیگ. پرسپولیس زمانی راه را درست رفت که برانکو را آورد. بازی این فصل پرسپولیس با فصل‌های قابل قابل مقایسه است؟ هوادارها و مدیرهای پرسپولیس به پای برانکو ایستادند و نتیجه‌اش را هم دیدند و خواهند دید. تاثیری که برانکو در تیم ایجاد کرده انکارناپذیر است. تیمی منسجم، صاحب تاکتیک، جاه‌طلب و با تفکر هجومی. تیم پرسپولیس حالا جا افتاده، مدت‌هاست به هیچ تیمی نباخته و به احتمال فراوان نیز در پایان این فصل قهرمان لیگ خواهد شد. برانکوی جنتلمن، با دانش و باهوش پرسپولیس را خراب کرد و از نو ساخت.

سوم - ما و انگلیسی‌ها در زمینه‌ی فوتبال در یک چیز اشتراک داریم. سال‌هاست هیچ افتخاری در عرصه‌ی ملی کسب نکردیم، از آخرین قهرمانی‌مان مدت‌هاست که می‌گذرد، اما ادعای‌مان و توقع‌مان تا بخواهید زیاد است. حالا انگلیسی‌ها دست‌کم تیم‌های باشگاهی‌شان گاه گاه در اروپا به مرحله‌های نهایی راه پیدا می‌کنند و حتا قهرمان می‌شوند در حالی که در زمان آخرین قهرمانی یک تیم ایرانی در آسیا، هیچ‌کدام از بازیکن‌های تیم امید ایران هنوز به دنیا نیامده بودند. باید قبول کنیم فوتبال ما در باشگاه‌های آسیا به عنوان یک قدرت به حساب نمی‌آید، وضعیت باشگاه‌های‌مان را ببینید، یکی دو تیم به زحمت از گروه‌شان بالا می‌آیند و معمولن خیلی زود و قبل از رسیدن به مراحل پایانی حذف می‌شوند. بازیکن‌های‌مان هم مدت‌هاست از سطح اول فوتبال اروپا دورمانده‌اند.

حالا این وسط کی‌روش پنج سال است که تیم ملی ما را صاحب شخصیت کرده، جام‌جهانی برده، نتایج خوبی گرفته و در رنکینگ فیفا در صدر تیم‌های آسیایی نشانده، آن هم نه برای یک مدت کوتاه. اگر نخواهیم خودمان را گول بزنیم ما این اعتبار را فقط و فقط از کی‌روش داریم. درست، بازیکن‌های ما توانمند هستند اما وقتی به‌ترین نسل فوتبال‌مان، علی دایی، خداداد، علی کریمی و ... زیر دست مربی‌های دور از دانش روز وطنی قرار گرفتند، نتیجه‌اش را دیدیم. در فوتبال باشگاهی‌مان هم داریم می‌بینیم. امثال مظلومی، قلعه‌نوعی، درخشان، مایلی‌کهن، استیلی و... چه گلی بر سر این فوتبال زده‌اند؟

چهارم - هر چه‌قدر این فصل پرسپولیس مسیر را درست رفت، استقلال صد و هشتاد درجه در خلاف جهت گام برداشت. انتخاب مظلومی در اول فصل به عنوان سرمربی به یک شوخی تلخ شبیه بود. مظلومی کجای فوتبال ایران ایستاده است؟ به جز چند برد در دربی که خوش‌بختانه آن‌ها هم پس از این باخت بی‌اثر شدند و یک قهرمانی قضا و قدری و متکی بر شانس در جام حذفی چه افتخار دیگری داشته است؟ بردن مس کرمان به دسته‌ی پایین‌تر؟ بی‌تیم ماندن برای دوره‌ای طولانی؟ به نظر شما بعد از رفتن مظلومی از استقلال تیمی به او پیش‌نهادی برای سرمربیگری خواهد داد؟

همان موقع گفتم و نوشتم آمدن مظلومی اشتباه محض است. تیم ممکن است به خاطر توانایی‌های بازیکن‌های‌ش، دست‌یاری صالح و بی‌حساب و کتاب بودن فوتبال‌مان مدتی نتیجه بگیرد اما این روزها از همان موقع قابل پیش‌بینی بود. یکی از ملی‌پوش‌های استقلال آف د رکورد به یکی از خبرنگارهای ایسنا که بر حسب تصادف دوست پسرعموی من است، گفته بود در تیم ما هیچ‌کس برای  مظلومی تره هم خورد نمی‌کند و هر چه تیم دارد از صالح است. مظلومی فقط بلد است حرف بزند. استقلال در بازی استقلال خوزستان و سپاهان نیز خوش‌شانس بود که نباخت. بعد از بازی گفت که در دربی استقلال متفاوتی را خواهید دید و طرف‌دارها نگران دربی نباشند. هه!

تماشای تدریجی پایین‌رفتن دردناک است، چیزی که استقلالی‌ها ده هفته است تجربه‌ش کرده‌اند. این‌که رقیب آرام آرام بالا بیاید و تو درجا بزنی و منتظر آن لحظه بایستی. لحظه‌ای که بالاخره جا بمانی. متنفرم از دست به دست کردن و کاری نکردن در این شرایط اما انگار مسئولین استقلال باور نمی‌کردند یا نمی‌خواستند باور کنند. تغییر اجتناب‌ناپذیر است. فوتبال ایران نیازمند آدم‌هایی مثل برانکو و کی‌روش است و آدم‌هایی مثل مظلومی، درخشان و ... باید به جای اصلی‌شان بازگردند و بازمی‌گردند. کنج خانه و تماشای فوتبال از صفحه‌ی تلویزیون.

جمعه، آذر ۱۳، ۱۳۹۴

آن پرتقالی که تا ته نخوردم

دل‌م برای مادر تنگ شده است. به مادربزرگ‌م می‌گفتیم مادر. مادر مادرم. آخرین بار توی بیمارستان دیدم‌ش. بیست و چند روز قبل از این‌که بمیرد. بعد از کلاس‌های‌م، حدود هفت شب، رفتم بیمارستان جم که ببینم‌ش. وقت ملاقات نبود. نگهبان را هر طور که بود راضی کردم تا بگذارد بروم ببینم‌ش. حال‌ش خوب نبود اما با همان حال بلند شد و برای‌م یک پرتقال پوست گرفت و اصرارکرد که بخورم. می‌گفت من از کار همه‌ی نوه‌های‌م سردرمی‌آورم به جز تو. چه‌کار می‌کنی؟ معلمی؟ مهندسی؟ اهل تئاتری؟ چرا زن نمی‌گیری؟

مادر را خیلی دوست داشتم. بخش بزرگی از کودکی‌م پیش او گذشت. پدرم جبهه بود و مادرم سر کار و من هر روز تا سه پیش مادر می‌ماندم. اگر می‌دانستم آن بار آخرین بار است، حتمن می‌ماندم و پرتقال را تا ته‌ش می‌خوردم اما حالا فقط حسرت آن شب با من مانده است. از مادر خداحافظی کردم تا بروم پیش دختری که این روزها هیچ جایی در زندگی‌م ندارد‌. مسخره است.

گاهی وقت‌ها مثل الان دل‌م برای مادر خیلی تنگ می‌شود اما کاری‌ش نمی‌شود کرد. دل‌تنگی یک چیز قلنبه‌ی ناجوری است که توی سینه‌ات جمع می‌شود و رهای‌ت نمی‌کند. دل‌تنگی برای آدم مرده درمان ندارد.

یکشنبه، آبان ۲۴، ۱۳۹۴

تصادف

(1)

از مدرسه که بیرون می‌آیم، می‌بینم غلغله‌ای شده است. صدای داد و فریاد دو نفر که بعدتر می‌فهمم یکی‌شان راننده‌ی یک پراید و دیگری صاحب یک بی‌ام‌دبلیو است، شنیده می‌شود. دانش‌آموزی هم یک گوشه آرام گریه می‌کند و چند تا از دوست‌‌ها‌ی‌ش نگران کنارش ایستاده‌اند. پی‌گیر می‌شوم که جریان چیست و می‌فهمم که: پراید سرویس مدرسه است، دانش‌آموز آمده توی ماشین نشسته تا بقیه‌ی هم‌سرویسی‌های‌ش هم بیایند که یک‌دفعه یادش می‌افتد، ژاکت‌ش را توی مدرسه جا گذاشته است. موقع تعطیل‌شدن مدرسه جلوی مدرسه شلوغ و پلوغ است و پراید به‌ناچار دوبله ایستاده است. دانش‌آموز که می‌خواهد پیاده شود، در پراید می‌خورد به در بی‌ام‌دبلیوی ایکس سیکسی که برای پدر یکی دیگر از بچه‌هاست. خطی باریک روی در بی‌ام‌دبلیو می‌افتد. حالا بحث و دعواست که تقصیر چه کسی است.

چند روز بعد می‌فهمم که بیمه نزدیک به سه میلیون خسارت به مالک ایکس‌سیکس داده است اما او راضی نشده و از راننده‌ی پراید شکایت کرده که ماشین بدون خط و رنگ‌ش دست‌کم دچار بیست میلیون افت قیمت شده. راننده‌ی پراید گفته تقصیر او نبوده و باید پدر و مادر شاگرد، خسارت احتمالی بی‌ام‌دبلیو را بدهند. مدرسه در یکی از منطقه‌های شمالی تهران است و از این غیرانتفاعی‌هاست که پول زیادی از شاگردهای‌ش می‌گیرد، اما این یکی دانش‌آموز به‌طور استثنا، از دانش‌آموزهای درس‌خوانی از محله‌های مرکزی شهر است که پول ثبت‌نام را نداشته اما مدرسه به‌خاطر درس خوب‌ش و به دلیل این‌که فکر می‌کرده رتبه‌ی کنکورش خوب می‌شود و افتخاری می‌شود برای مدرسه، حاضرشده بورسیه‌اش کند و مبلغ بسیارکمی از او بگیرد. پدر دانش‌آموز هم که کارگر ساده‌ای بوده، به راننده‌ی بی‌ام‌دبلیو گفته چنین پولی ندارد. راننده‌ی بی‌ام‌دبلیو هم بدقلقلی کرده و گفته به او ربطی ندارد و خسارت ماشین‌ش را می‌خواهد. پدر دانش‌آموز هم رفته جلوی ماشین بی‌ام‌دبلیو درازکشیده و گفته از روی من ردشو! پرونده هنوز درجریان است.

(2)

نزدیک خانه‌ی من یک سربالایی خیلی تند وجوددارد که از قضا حسابی هم پیچاپیچ است. توی زمستان که برف می‌گیرد، اگر شهرداری سریع نیاید و نمک و شن نریزد، می‌شود محل سرخوردن ماشین‌ها. پارسال یک روز صبح ساعت شش صبح، برف سنگینی شروع‌‌کرد به باریدن و یک‌ساعته حسابی نشست. هفت صبح که داشتم می‌رفتم مدرسه، سر پیچ اولی ماشین‌م سرخورد و کنترل‌ش از دست‌م خارج شد. کمی جلوتریک لکسوس بود و یکی از این ماشین‌های ارزان‌قیمت چینی. توی تمام مدت کوتاه بیست‌متری که داشتم سرمی‌خوردم و بیهوده تلاش می‌کردم ماشین را بایستانم، توی دل‌م مدام آرزومی‌کردم ماشین‌م اگر قرار است به ماشینی بخورد، بخورد به آن ماشین چینی و نه به لکسوس. راست‌ش را بخواهید از یک‌جایی از داستان که مطمئن شدم ماشینم می‌خورد به آن ماشین چینی خیال‌م راحت‌تر شد! تصادف بالاخره رخ‌داد، بیمه‌ی سیار از راه رسید و سر و ته قضیه با کم‌تر از سی‌صدهزارتومان هم آمد، درصورتی که اگر به لکسوس خورده بودم ماجرا به این سادگی‌ها نبود.

(3)

این روزها تعداد ماشین‌های گران‌قیمتی که در شهر تردد می‌کنند، کم نیست. تصادف هم اسم‌ش روی‌ش است، ناگزیر پیش می‌آید. روشن است که هیچ‌کس دوست ندارد با یک ماشین گران‌قیمت تصادف کند، اما سوال این‌جاست که اگر تصادف کرد چه؟ سقف پرداخت بیمه‌ی عادی چیزی در حد پنج میلیون تومان است و در تصادفی جدی با ماشینی گران‌قیمت این احتمال وجود دارد میزان خسارت چندین و چند برابر این رقم باشد. بگذارید یک مثال بد بزنم تا به‌تر متوجه نگران‌کننده‌بودن قضیه بشوید. شما راننده‌ی ماشینی هستید که در شرایطی قرار دارید که کنترل ماشین از دست‌تان خارج شده و ناچار به تصادفید. اما در لحظه‌ی آخر دو انتخاب دارید: با یک پورش یک میلیاردی تصادف کنید، یا عابری را زیر بگیرید. در حالت اول ممکن است تا صد میلیون تومان مجبور به پرداخت خسارت شوید ولی در حالت دوم و در صورت مرگ عابر، بیمه کل دیه‌ی فرد را پرداخت می‌کند. اگر اخلاق‌مداری را کنار بگذاریم، انتخاب شما چیست؟ آیا الزامی وجود دادر که همه اخلاقی عمل کنند؟

(4)

به‌نظر من سقف پرداخت خسارت به ماشین‌های گران قیمت باید محدود باشد. این ماشین‌ها ناخودآگاه ریسک رانندگی بقیه‌ی ماشین‌ها را در شهر افزایش می‌دهند. نمی‌شود همه چیز را به شانس و بدشانسی واگذار کرد. چرا یک نفر باید مجبور شود در یک تصادف مبلغ بسیار هنگفتی را پرداخت کند در صورتی که فقط و فقط اگر به ماشین دیگری زده بود، یک‌دهم آن مبلغ را نیز پرداخت نمی‌کرد؟ کسی که دوست دارد ماشین گران‌قیمت سوار شود، به‌تر است ریسک استفاده از این کالای لوکس را نیز بپذیرد. چه دلیلی دارد که این هزینه‌ به جامعه تحمیل شود؟

(5)

البته این سقف خسارت آن‌قدر هم نباید کم باشد که سایرین را علاقه‌مند! به تصادف با این نوع ماشین‌ها کند. یعنی به عنوان مثال این‌طور نباشد که کسی که پیکانی قدیمی و کم‌ارزش دارد با خیال راحت بکوبد به یک مرسدس گران‌قیمت تا شاید پیش خودش یک انتقام پنهانی نیز از او گرفته باشد! اما از ان طرف هم نباید میزان خسارت آن‌قدر زیاد باشد که راننده‌ی همان پیکان در یک تصادف ناخواسته به‌خاطر عدم‌توانایی در پرداخت پول به زندان بیفتد. عدد سقف پرداخت را می‌شود کارشناسی کرد اما به‌طور عمیقی بر این باورم که در راستای برقراری عدالت اجتماعی ضروری است این سقف وجود داشته باشد. کاش مجلس قانونی در این زمینه بگذراند. 

دوشنبه، تیر ۲۲، ۱۳۹۴

زخم‌ها و آدم‌ها

یک سری دوستی‌ها هم از یک جایی دیگر تمام شده‌اند. تلاش برای احیای‌شان بیهوده است، جواب نمی‌دهد. چینی بندزده هم حتا نیست، به قلعه‌ای شنی می‌ماند که هرچه‌قدر هم سعی کنی بسازی‌ش، با کوچک‌ترین تکانی دوباره و چندباره به سادگی ویران می‌شود. یک سری آدم‌ها ناگزیر از زندگی‌ت می‌روند کنار. کاری‌ش نمی‌توانی بکنی. گاهی نمی‌توانی فراموش کنی، گاهی نمی‌توانی ببخشی، گاهی فراموش می‌کنی و می‌بخشی اما عمق زخمی که برجای‌مانده آن‌قدر زیاد است که نمی‌خواهی دیگر. جای زخم همیشه با تو می‌ماند. گاهی نگاه‌ش می‌کنی و خشمگین می‌شوی، گاهی می‌پوشانی‌اش، گاهی نادیده‌اش می‌گیری. جای زخم همان‌جا ولی هست هنوز. از بین نرفته. از بین نمی‌رود. یک عکس، یک آهنگ، یک خاطره، دمل روی‌ش را می‌کند. آن‌وقت است که می‌فهمی زخم‌زننده حتا اگر روزگاری دوست‌ت هم بوده، دیگر برای تو تمام شده است.